سنج و دمام زبان مشترک سوگ مردم جنوب است
به گزارش سینما رسانه، موسیقی نواحی جنوب ایران، بهویژه نوای شورانگیز و حماسی سنج و دمام، همواره از اصیلترین جلوههای هنری در انتقال مفاهیم آیینی و عاشورایی بوده است. این موسیقیِ برخاسته از دل گرمای جنوب، با ضربآهنگ خاص خود، نهتنها یک آیین مذهبی، بلکه زبان مشترکِ سوگ و حماسه است که در طول قرنها سینهبهسینه منتقل شده و با روح و جان مخاطبان ارتباط برقرار کرده است. همزمان با فرارسیدن دهه دوم محرم که آواها و نواهای سوگواری در سراسر کشور طنینانداز شده و استفاده از این موسیقی آیینی بیش از هر زمان دیگری به چشم میخورد، با هادی لشگری، نوازنده دمام و عضو گروه موسیقی «آوای ساحل» به گفتوگو نشستهایم.
هادی لشگری با اشاره به ریشههای کهن موسیقی سنج و دمام در آیینهای جنوب گفت: «این موسیقی که در مراسم عزاداری استفاده میشود، برگرفته از آیینهای بسیار قدیمی است. نوازندگی آن نسل به نسل منتقل شده و قدمت آن به پیش از ما میرسد؛ بهطوریکه نسلهای مختلف از دهههای پنجاه، شصت، هفتاد و هشتاد تا به امروز، این مسیر را ادامه دادهاند. ریشه اصلی این آیین به نواحی جنوب ایران از جمله بندرعباس، بوشهر و خوزستان بازمیگردد. ما که خودمان خوزستانی هستیم، در اجراهایمان بخش مربوط به استان خودمان را پوشش میدهیم.»
او با تاکید بر اینکه سنج و دمام اساساً یک موسیقی سوگ است، بیان کرد: «سنج و دمام کلاً یک موسیقی عزاداری است و فقط برای همین فضا استفاده میشود. در ایام شادی و ولادتها موسیقی خاص همان روزها نواخته میشود و اصلاً ریتمهای شادِ آن مناسبتها با فضای عزاداری همخوانی ندارد و آن لذت و حس معنوی را منتقل نمیکند؛ به همین دلیل سنج و دمام بهطور خاص برای ایام سوگواری تعریف شده است.»
این نوازنده درباره تفاوتهای اجرایی سنج و دمام در مناطق مختلف جنوب کشور توضیح داد: «ریتمها در اصل همان ریتم واحد است، اما سبک نوازندگی در شهرهای مختلف فرق میکند. مثلاً در بوشهر به شیوهای خاص که اصطلاحاً به آن "دو چوب" میگویند مینوازند و ریتمهایی را در میانِ آن اجرا میکنند. ما در خوزستان به شکلی دیگر اجرا میکنیم. هرچند پایه و اساس کار یکی است، اما هر منطقهای دخل و تصرفی در نحوه نواختن دارد تا نشاندهنده هویت همان ناحیه باشد؛ با این حال فکر میکنم بوشهر قدیمیترین خاستگاه این موسیقی به شمار میرود.»
او درباره میزان تأثیرگذاری موسیقی بر مخاطبان و ارتباطی که با آن برقرار میکنند، گفت: «این مسئله بستگی به اجرای موسیقی و البته خودِ شنونده دارد. من به عنوان نوازنده وظیفه دارم کارم را به بهترین شکل بنوازم؛ اما ارتباطی که برقرار میشود به برداشت خود مخاطب برمیگردد. در میان حاضران افرادی را دیدهایم که با شنیدن نوای سنج و دمام منقلب شده، گریه کردهاند و غصهدار شدهاند، در حالی که ممکن است برای برخی دیگر عادی بوده باشد؛ بنابراین تأثیرگذاری این آوا، به میزان ارتباط دلیِ مخاطب با آن بستگی دارد.»
بیشتر بخوانید:
تعزیه در آیینه جامعه ایران قاجاری؛ از «پسر فروشی» تا نغمههای بومی مازندران
