تلاقی استعدادهای جوان با روایتهای انسانی
به گزارش سینما رسانه؛ پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ که از ۲۴ شهریورماه در حوزه هنری انقلاب اسلامی برگزار شد، امسال به رویدادی برای بازخوانی دغدغههای هنرمندانی تبدیل شد که در ماراتنی نفسگیر، تلاش کردند مفاهیم بزرگ انسانی، اجتماعی و تاریخی را در قاب ۱۰۰ ثانیه روایت کنند.
در حاشیه این رویداد، گفتوگوی مشروح سینما رسانه با چهار تن از کارگردانان حاضر در این جشنواره را میخوانید؛ دیدگاههایی که بازتابدهنده تجربیات فنی، چالشهای هنری و نقدهای صریح آنان به فضای جشنواره است.
«خداحافظ سوپرمن» و پیوند با زیست مردم میناب
سبا امیری، کارگردان فیلم «خداحافظ سوپرمن» که با دو اثر در بخشهای داستانی و مستند حضور داشت، درباره تجربه حضور خود در این جشنواره میگوید: «جشنواره ۱۰۰ از معدود رویدادهایی به شمار میرود که فرمت و هویت مستقل خود را حفظ کرده است. ساخت فیلم صدثانیهای به مراتب دشوارتر از فیلم بلند یا حتی کوتاه داستانی است؛ زیرا مجالی برای خطا وجود ندارد و این جشنواره بهترین ویترین برای محک زدن چنین آثاری محسوب میشود. نخستین بار است که در این جشنواره حضور دارم و خوشحالم که دو اثر در بخشهای داستانی و مستند این دوره از جشنواره دارم.»
او درباره شکلگیری ایده اثر خود توضیح میدهد: «جرقه اولیه از یک خبر مستند آغاز شد؛ گزارشی که نشان میداد اتفاقی که شاید برای دیگران صرفاً یک تیتر خبری دوردست باشد، در میناب به زیست هرشبه مردم بدل شده بود. خواندن آن خبر برای من و نویسنده کار، محمدمهدی عزیزمحمدی، بسیار تکاندهنده بود و احساس کردیم نباید بهسادگی از کنار آن گذشت. این موضوع فقط یک آمار خشک نبود؛ جریانِ زیست و بحرانِ زنده انسانهایی از گوشهای از همین سرزمین بود.»
امیری درباره چالشهای تبدیل این رویداد به یک اثر نمایشی میافزاید: «دشواری کار ما در این بود که ضمن حفظ اصالت و حرمت آن اتفاق واقعی، ماجرا در قالب درام بازآفرینی شود تا رنج و اندوه خانوادههای میناب از دریچه سینما بازتاب پیدا کند. نگاه من به این قصه کاملاً انسانی بود و میخواستم روایتگر آدمهای معمولی باشم که این تجربه تلخ را از سر گذراندهاند. سیاست ممکن است به یک رخداد برچسب بزند یا از آن تیتر بسازد، اما هدف من همراهی حسی مخاطب با قصه و درک عمق این واقعه بود.»
او در پایان تاکید میکند: «به باور من جشنواره فیلم ۱۰۰ مانند یک شناسنامه فشرده از توانمندیهای یک فیلمساز است. روایت یک داستان اثرگذار تنها در ۱۰۰ ثانیه مهارتی بسیار دشوار است و اگر فیلمسازی بتواند از پس آن برآید، نشاندهنده پتانسیل بالای او برای هدایت پروژههای بلندتر خواهد بود. این رویداد یک سکوی پرتاب جدی برای استعدادهای تازه است و ورود به این مسیر از طریق جشنواره ۱۰۰، برای من تجربهای پربار و آموزنده به همراه داشت.»
«اتاق»؛ واکاوی رنجهای بیکلام زنان و کودکان در جنگ
الهام محمدزاده که با فیلم کوتاه و بیکلام «اتاق» در این دوره حضور داشت، دغدغه خود را اینگونه تشریح میکند: «فیلم اتاق یک اثر بیکلام و ضدجنگ است که با تمرکز بر تأثیرات مخرب جنگ بر زنان و کودکان ساخته شده است. جنگ همیشه میان حکومتهاست اما قربانیانش کودکان و زنان هستند که آثار روانی آن تا پایان عمر با آنها باقی میماند. روایت من در این فیلم، تلاش برای نمایش داغی است که این تجربه تلخ بر ذهن و روح این قشر بیدفاع میگذارد.»
او درباره چالشهای ساختاری این فرمت میگوید: «در این جشنواره، محدودیت ۱۰۰ ثانیه بسیار تعیینکننده است. برخلاف فیلم بلند که فرصت کافی برای شخصیتپردازی دارید، در اینجا باید با دقت و تکنیک بالا حرف اصلی را بزنید. اگر فیلمساز حرفی برای گفتن نداشته باشد، در این زمان کوتاه کار او بیمعناست. من کوشیدم با تمرکز بر تصویر، این تروما را بدون استفاده از دیالوگ به مخاطب منتقل کنم و امیدوارم مخاطب توانسته باشد با سکوت این اثر، صدای رنج قربانیان جنگ را بشنود.»
مستندسازی و چالشهای فنی در «محله»
کیارش شیراوند، کارگردان مستند «محله»، نگاه فنی خود به این رویداد را اینگونه تبیین میکند: «فیلم مستند «محله» به موضوع هویت و تعلقخاطر اهالی سیدخندان میپردازد؛ هویتی که در دوران بحران و جنگ، باعث همبستگی مردم میشود. ساخت مستند ۱۰۰ ثانیهای چالشهای فنی خاص خود را دارد. برخلاف فیلم داستانی که از تکنیکهای پلانسکانس بهره میبرد، در مستند باید از سکانسهای مونتاژی برای انتقال اطلاعات استفاده کرد.»
شیراوند میگوید: «من برای این فیلم با ترکیب گفتگوها و تصاویر آرشیوی و میدانی، سه فصل مونتاژی طراحی کردم تا بتوانم در زمان بسیار محدود، حس تعلق و هویت سوژه را به مخاطب بشناسانم. مستند ۱۰۰ ثانیهای بیش از آنکه به شانس متکی باشد، به تدوین و انتخاب کاتهای کلیدی وابسته است تا مخاطب در کمترین زمان، بالاترین حجم از اطلاعات حسی را دریافت کند. برای من ساخت این مستند، تجربهای برای سنجش دقت در انتقال پیام بود.»
بازنمایی «تروما» و نقدهای صریح به تنوع موضوعی جشنواره
هلاله محمدی، کارگردان فیلم «قایمموشک» با تأکید بر محوریت «ترومای جنگ» در اثر خود، نقدهای جدی را به این دوره از جشنواره وارد میداند: «فیلم من نشان میدهد که چگونه صدای یک ترقه یا هر صدای بلندی، برای بازماندگان جنگ یادآور استرسهای گذشته است؛ این فیلم روایتگر ترومای جنگ است.»
او در ادامه با لحنی انتقادی میگوید: «یکی از انتقادات جدی من به این دوره، تنوع موضوعی پایین آثار بود؛ به طوری که شاهد غلبه مطلق تمهای جنگی بر جشنواره بودیم که فضا را یکدست کرده بود. علاوه بر این، یکی دیگر از نکات قابل تأمل، رعایت نشدن دقیق تایم ۱۰۰ ثانیهای برای برخی از آثار بود؛ به نظر میرسید در این زمینه استانداردهای لازم آنطور که باید رعایت نشده است.»
محمدی در پایان تصریح میکند: «با وجود این نقدها، شرکت در جشنواره فیلم ۱۰۰ برای من یک تمرین جدی بود تا بیاموزم چگونه از حواشی فاصله بگیرم و بر هسته اصلی روایت متمرکز شوم؛ مهارتی که قطعاً برای مسیر حرفهای آیندهام راهگشا خواهد بود.»
پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم ۱۰۰ که از ۲۴ شهریور در حوزه هنری انقلاب اسلامی آغاز شده بود با نمایش آثار برگزیده در بخشهای ملی، بینالملل و مستند به کار خود پایان داد و فضایی برای تبادل اندیشه میان نسل جوان فیلمساز فراهم کرد.
