سینمای تجربی یعنی برهم‌زدن مناسبات تثبیت‌شده
به گزارش سینمارسانه، عارف شریفی، تهیه‌کننده و کارگردان فیلم کوتاه «آلبوم» که با این اثر در بخش تجربی جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران حضور دارد، ایده اولیه این اثر را از رویارویی با لحظات تعلیق‌آمیز بیماری مادربزرگش و مرز میان مرگ و زندگی به دست آورده است.
سینمای تجربی؛ برهم‌زدن مناسبات تثبیت‌شده
شریفی در ابتدای این گفت‌وگو و در پاسخ به این پرسش که تعریفش از سینمای تجربی چیست، گفت: «هیچ‌وقت تعریف دقیق و کادره‌شده‌ای از این نوع سینما وجود نداشته است، اما وجه اشتراک آثاری را که قصد تجربه کردن در سینما داشته‌اند می‌توان بررسی کرد؛ از نظر من، این سینما چیزی جز برهم زدن مناسبات تثبیت‌شده عناصر سینمایی نبوده است؛ عناصری چون روایت، جنس تصویر، زمان، نور، رنگ و تکنیک‌های تدوینی، روایی و میزانسنی که جزو مواد شکل‌دهنده هنر سینما هستند.»
او افزود: «انگار تجربه‌گرایان سینما، از چاپلین و آیزنشتاین و ژیگا ورتوف گرفته تا اندی وارهول و هانس ریشتر، یا میگوئل گومز، لاو دیاز و کارلوس ریگاداس، چیزی جز کندوکاو در مواد تشکیل‌دهنده سینما را در سر نداشته‌اند؛ مواد و عناصری که قصد دارند به شکلی نو، وجوهاتی تازه از زندگی را ثبت، ضبط و خلق کنند.»
انگیزه شکل‌گیری «آلبوم»؛ از بازیگوشی تا تعلیقِ لبه مرگ و زندگی
کارگردان فیلم کوتاه «آلبوم» درباره انگیزه و چگونگی شکل‌گیری این اثر توضیح داد: «می‌توانم به این موضوع در دو بخش اشاره کنم؛ اول اینکه در فضای سینمای تجربی، دست‌کم برای خودم، از آنجا که اصل مهم و اساسی تجربه کردن برای برهم زدن مناسبات تثبیت‌شده عناصر سینمایی است، انگیزه اصلی نوعی بازیگوشی برای پیدا کردن امکان‌های نو در ارتباط تصویری و تجربه شنیداری بود.»
این هنرمند به تجربه شخصی خود اشاره کرد و گفت: «بخش دوم که به زندگی شخصی‌ام برمی‌گردد، در برخورد با وضعیت بیماری مادربزرگم شکل گرفت؛ دوره‌ای که ایشان در شرایط ناهشیاری و تشنج به سر می‌برد، اما هم‌زمان حرکات چهره و بدنش به‌طور ناخودآگاه این پرسش را در من به وجود آورد که در حال دیدن چه تصاویری یا شنیدن چه صداهایی است؟ ارتباط حسی و ادراکی‌اش در این لحظه چیست؟ وضعیتی تعلیقی بین بودن و نبودن، درست بر لبه‌ای از زندگی و مرگ.»
تولیدی رها و بدون وابستگی به الگوهای متعارف
شریفی درباره روند تولید این اثر تجربی بیان کرد: «چون قرار نبود با توجه به انتظارات سینمای متعارف کوتاه کار کنیم، قطعاً شیوه تولید ما هم متعارف نبود. این شرایط فراهم بود تا بدون نیاز به یک تیم تولید پرهزینه، تنها با یک دوربین، فیلمبردار، سه‌پایه، لنز و یک هلی‌شات (پهپاد) به هر نقطه‌ای که مدنظرمان بود برویم و لوکیشن‌های فیلمبرداری را پیدا کنیم.»
او با اشاره به کارکرد بازیگر در این اثر عنوان کرد: «شاید بخشی از این رهایی به این بازمی‌گردد که این کار به‌طور مشخص از بازیگر به شکل مرسوم و تعریف‌شده استفاده نمی‌کند. به قول آندره بازن، وجه تمایز سینما با مدیومی مثل تئاتر می‌تواند در شکل‌گیری درام بدون حضور بازیگر باشد؛ شما در سینما می‌توانید از روابط میان تصاویر و صداها درام خلق کنید. هرچند منظور من در تجربه "آلبوم"، درام به مفهوم عام آن است، چراکه سینمای تجربی قصدش چهارچوب‌بندی اشکال نیست و هدف ما هم برهم زدن همین اشکال تثبیت‌شده بود.»
این فیلمساز اضافه کرد: «از همین رو شکل تولیدی ما دست‌وپاگیر نبود و مانعی ایجاد نمی‌کرد؛ حتی اگر لازم می‌شد کار را متوقف می‌کردیم و روز دیگری سراغش می‌رفتیم. در بخش تولید، هر یک از همراهان به اندازه توانش در تجهیزات یا دیگر بخش‌ها از هیچ کمکی دریغ نکرد. البته هزینه‌های پس‌تولید تا حدی نگران‌کننده بود و برای تکمیل پروژه ناچار به تأمین مبالغ بودیم که خوشبختانه با همکاری و همراهی دوستانی که می‌دانستند کار تجربی است، همه چیز به سرانجام رسید. در این میان باید از بهنیا یوسفی که با طراحی صدا بخش ناشنیده اثر را زنده کرد و رامین مرادی که دقیقاً تصاویری را ثبت کرد که انگار پیش چشم خودم بود، تشکر ویژه داشته باشم.»
جشنواره فیلم کوتاه تهران و فرصتی برای گفت‌وگو فارغ از مرزها
شریفی درباره حضور اثرش در جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران گفت: «باید قدردانی ویژه‌ای از دبیر و عوامل محترم جشنواره داشته باشم که در این مدت برای هماهنگی‌ها و بهبود شرایط ما از هیچ کوششی دریغ نکردند. بی‌تردید جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران با تکیه بر سابقه معتبر خود، بستری مهم برای دیده شدن آثار سینماگرانی است که به دنبال تجربه‌های متعارف و نامتعارف در سینما هستند.»
او در پایان سخنانش با بیان اینکه جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمای کوتاه آسیا است، بیان کرد: «این جشنواره فرصتی را فراهم می‌کند تا فیلمسازان از اقصی‌نقاط ایران و جهان گردهم بیایند و اجازه دهند فارغ از مرزبندی‌های سیاسی، حزبی و قومی، گفتگوهایی به زبان هنر شکل بگیرد تا امکان‌های تازه در روابط انسانی متولد شود. دست‌کم تلاش جشنواره در این سال‌ها در همین مسیر بوده و این اتفاقی سازنده برای فعالان حوزه تجربه از جمله خود من است؛ بسیار خرسندم که فرصت دیده شدن اثرم و تماشای دیگر آثار را در این رویداد دارم.»
