بحران بی‌شناسنامه‌ها زیر ذره‌بین «ترمینال»
به گزارش سینمارسانه، جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران همواره بستری برای طرح دغدغه‌های اجتماعی و انسانی نسل جوان سینمای ایران بوده است؛ رویدادی که امسال میزبان فیلم کوتاه «ترمینال» به کارگردانی علیرضا خانی است؛ اثری که به موضوع مهم و کمتردیده‌شده نداشتن شناسنامه و مسائل پیرامون آن در استان سیستان و بلوچستان می‌پردازد.
به همین بهانه با این کارگردان درباره ایده شکل‌گیری اثر، چالش‌های بازیگری، سختی‌های تولید در ترمینال جنوب و جایگاه فیلم کوتاه به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
علیرضا خانی درباره انگیزه خود از ساخت این اثر گفت: «حقیقتش چون زادگاه خودم سیستان و بلوچستان است، پیش‌تر در حوزه فیلم کوتاه و حتی فیلم بلند ندیده بودم که به‌طور مستقیم به این موضوع پرداخته شود. من از نزدیک با این قصه و دغدغه دست‌به‌گریبان بودم؛ چرا که می‌دیدم آدم‌های اطرافم در آن استان با این مشکل دست‌وپنجه نرم می‌کنند و متأسفانه این معضل هر روز بیشتر هم می‌شود. از همان‌جا بود که تصمیم گرفتم تمام‌وقتم را روی فیلم‌نامه بگذارم تا این مسئله شخصی‌تر و عمیق‌تر روایت شود.»
او درباره ریشه‌های سیستماتیک این معضل افزود: «چرا به این افراد شناسنامه نمی‌دهند؟ یک‌سری مشکلات ریشه‌ای و سیستمی وجود دارد. سیستان و بلوچستان استان پهناوری است و روستاهایی داریم که شاید این موضوع به مقوله فقر هم گره خورده باشد؛ یعنی برخی آدم‌ها در شهر زندگی نمی‌کنند و در مناطق دورافتاده و کپرنشین ساکن هستند. آن‌ها ازدواج‌های سنتی دارند که در هیچ‌جای رسمی ثبت نشده است. وقتی فرزندی به دنیا می‌آید، چون پدر و مادر ازدواج رسمی ثبت‌شده‌ای نداشته‌اند، کودک نمی‌تواند شناسنامه دریافت کند و این چرخه همین‌طور نسل‌به‌نسل ادامه پیدا می‌کند. از سوی دیگر، چون بعضی از این افراد لب مرز زندگی می‌کنند، گاهی با مهاجران غیرقانونی اشتباه گرفته می‌شوند. دولت سال‌هاست تلاش می‌کند، اما تعداد آدم‌ها و گستردگی موضوع کار را سخت کرده و واقعاً نمی‌دانم چه پروتکل‌هایی باید چیده شود تا جلوی این بحران گرفته شود.»
کارگردان «ترمینال» درباره انتخاب بازیگران و سختی‌های تمرین گویش بیان کرد: «چون فیلم در تهران تولید می‌شد و من بازیگر بومی برای این نقش‌ها در تهران نمی‌شناختم و آوردن دوستان از زاهدان سخت بود، تقریباً تمام بازیگران از میان هنرمندان تئاتر غیربومی انتخاب شدند؛ بازیگرانی کاربلد و حرفه‌ای مانند بنفشه ریاضی، صادق برقعی، ارمین خودستان ، نیما زین العابدینی، هادی فیض ابادی که عیار کارشان را می‌دانستم.»
او درباره عملکرد بنفشه ریاضی در ادای گویش بلوچی گفت: «بنفشه ریاضی با گویش بلوچی صحبت می‌کند و ما تقریباً یک ماه فیکس، غیر از تمرین‌های خود نقش، روز در میان یا هر روز روی لهجه کار کردیم. اول لهجه را فیکس کردیم و بعد سراغ زبان رفتیم. من تجربه کار بومی داشتم و برایم خیلی پیچیده نبود، اما بنفشه شبانه‌روز تمرین می‌کرد؛ با او در ارتباط بودم و می‌دانستم حتی در نوت گوشی‌اش هم دیالوگ‌ها را نوشته و مدام تمرین می‌کند تا در نهایت طی یک ماه به آن چیزی که می‌خواستم رسید.»
خانی درباره سختی‌های تولید در این لوکیشن عمومی یادآور شد: «خودم هم قبل از تولید همین ترس را داشتم و با گروه کارگردانی و برنامه‌ریزی تلاش کردیم چگونگی برطرف‌کردن این چالش را بررسی کنیم. ما قطعاً آنجا به مشکل می‌خوردیم، دوربین را هرجا می‌کاشتیم با ازدحام روبه‌رو می‌شدیم. دوسه‌روز در ترمینال بودیم، دکوپاژ را تنظیم کردیم و با همراهی فوق‌العاده عوامل ترمینال که واقعاً تشکر می‌کنم، کار جلو رفت. تیم کارگردانی صحنه را تا جایی که امکان داشت کنترل کردند تا من کمتر درگیر حواشی فضا شوم و کار به بهترین شکل اجرا شود، اما واقعاً چالش‌برانگیز بود؛ چرا که مردم لطف داشتند، فضای فیلمبرداری برایشان جذاب بود و تجمع می‌کردند، اما با همکاری عوامل ترمینال کار به سرانجام رسید.»
این فیلم‌ساز در ارزیابی بازخورد مخاطبان گفت: «مخاطبان لطف داشتند و این برای ما بسیار خوشایند بود. حس می‌کنم طبق نظراتی که می‌پرسیدم، قصه برای مردم خیلی جذاب بود؛ خیلی‌ها شاید نمی‌دانستند این اتفاقات در ظاهر یا برای قومیت بلوچ رخ می‌دهد. تمام قومیت‌های ایران عزیز هستند، اما اجحافی که در حق سیستان و بلوچستان و مردمش می‌شود واقعاً زیاد است. من کاری به سیاستمداران ندارم، اما مردم کشورمان هوای این خطه را دارند و مردم سیستان و بلوچستان هرجا بوده‌اند، برای این کشور و دولت مایه افتخار بوده‌اند.»
او درباره جایگاه جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران گفت:«این اولین سالی است که با این فیلم در جشنواره شرکت می‌کنیم. جشنواره فیلم کوتاه تهران و انجمن سینمای جوانان واقعاً حامیان خوبی برای فیلم‌سازان جوان هستند. به‌عنوان معتبرترین جشنواره کشور در حوزه فیلم کوتاه که تحت‌تأیید آکادمی اسکار هم قرار دارد، کیفیت کارها هر سال آدم را شگفت‌زده می‌کند. من امسال فیلم‌های درجه‌یکی دیدم و این رویداد سکوی پرتاب بسیار خوبی برای فیلم‌سازان جوان است.»
علیرضا خانی در پایان درباره برنامه‌های آینده خود بیان کرد: «امسال فیلم در آکادمی فیلم کوتاه ایران (ایسفا) هم در مرحله داوری حضور داشت و حتی در بخش بازیگری کاندیدا شد. حضور هم‌زمان در جشنواره تهران تجربه‌ای ارزشمند است. برای آینده نیز به ساخت فیلم بلند فکر می‌کنیم و در حال حاضر یک طرح فیلم کوتاه دیگر آماده کرده‌ایم که امیدواریم به سرانجام برسد.»
