«اعلان»؛ روایتِ تنهایی و ترس از فراموشی
به گزارش سینمارسانه، محمد زارع و رعنا واعظی، کارگردانان انیمیشن کوتاه «اعلان» که در چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران حضور دارد با اشاره به شکل‌گیری این اثر بر اساس یک داستان واقعی، پرداختن به تنهایی انسان، مواجهه با مرگ و ترس از فراموش‌شدن را از محورهای اصلی فیلم دانستند و تأکید کردند که تلفیق این دغدغه انسانی با فرهنگ بومی و بهره‌گیری از تکنیک استاپ‌موشن، زمینه ارتباط مخاطبان با این اثر را فراهم کرده است.
محمد زارع: «اعلان» به تنهایی انسان و ترس از فراموش‌شدن می‌پردازد
محمد زارع، یکی از کارگردانان انیمیشن کوتاه «اعلان»، با اشاره به شکل‌گیری ایده این اثر از یک تجربه شخصی در دوران نوجوانی، گفت: «این فیلم با پرداختن به تنهایی انسان، مواجهه با مرگ و ترس از فراموش‌شدن، به یکی از دغدغه‌های مشترک انسان‌ها می‌پردازد؛ اینکه پس از رفتنمان چه چیزی از ما باقی می‌ماند و آیا کسی ما را به یاد خواهد آورد؟»
داستان انیمیشن کوتاه «اعلان» در تبریزِ اوایل دهه هزار و سیصد و هفتاد می‌گذرد و درباره رحیم، مردی سالخورده و تنهاست که در حاشیه مراسم سوگواری دیگران زندگی می‌کند. مواجهه این شخصیت با مرگ و آیین‌های سوگواری، بستری برای پرداختن به تنهایی انسان و نیاز او به دیده‌شدن و به یاد ماندن فراهم می‌کند.
زارع درباره شکل‌گیری ایده اولیه این فیلم توضیح داد: «ایده «اعلان» بر اساس خاطره‌ای شکل گرفت که در دوران نوجوانی در محله پدری‌ام تجربه کرده بودم. زنی جوان که معلولیت ذهنی داشت، به‌طور مستمر اعلامیه‌های ترحیم نصب‌شده روی دیوارها را می‌کند و با خود می‌برد. چرایی این رفتار همواره ذهنم را درگیر کرده بود تا اینکه گروه سازنده تصمیم گرفت فیلمنامه‌ای بر پایه این موضوع بنویسد.»
او ادامه داد: «در جریان جست‌وجو برای پرداختن به این موضوع، به مردی رسیدیم که در یکی از شهرهای اطراف تبریز رفتار مشابهی داشت. دلیل این رفتار، تنهایی و دوری از آدم‌ها بود. او با چسباندن اعلامیه‌های ترحیم به دیوارهای اتاق محل زندگی‌اش تلاش می‌کرد این خلأ را پر کند.»
استاپ‌موشن؛ راهی برای نزدیک‌شدن به جهان درونی شخصیت
یکی از کارگردانان انیمیشن کوتاه «اعلان» درباره انتخاب تکنیک استاپ‌موشن برای ساخت این اثر بیان کرد: «استاپ‌موشن این امکان را فراهم کرد تا با استفاده از جزئیات، میزانسن، تکرار و سکوت، به جهان درونی شخصیت نزدیک شویم. تلاش کردیم به‌جای توضیح مستقیم احساسات رحیم، آن‌ها را از خلال رفتارهای روزمره و رابطه‌اش با محیط روایت کنیم.»
زارع افزود: «ساختار روایی فیلم نیز به‌تدریج مخاطب را به جهان شخصیت اصلی نزدیک می‌کند و اجازه می‌دهد معنا در کنار داستان و در ذهن تماشاگر شکل بگیرد.»
تولید سه‌ساله انیمیشن در شرایط دشوار اقتصادی و جنگ
زارع با اشاره به دشواری‌های تولید این انیمیشن گفت: ««اعلان» در روزهایی تولید شد که کشور با بحران‌های بزرگی مانند مشکلات اقتصادی و، مهم‌تر از آن، جنگ روبه‌رو بود. استاپ‌موشن ذاتاً تکنیکی زمان‌بر و پرهزینه است و حتی در شرایط عادی نیز فرایندی طاقت‌فرسا برای عوامل تولید به شمار می‌رود. می‌توان تصور کرد که این بحران‌ها تا چه اندازه چنین فرایندی را دشوارتر می‌کنند.»
او با اشاره به مدت‌زمان تولید این اثر ادامه داد: «تولید این فیلم نزدیک به سه سال طول کشید، اما تیم تولید با صبوری و تحمل فراوان توانست این روند را به‌خوبی مدیریت کند و کار را به سرانجام برساند.»
استقبال مخاطبان در نخستین حضور جشنواره‌ای «اعلان»
این کارگردان درباره انتخاب «اعلان» به‌عنوان یکی از ده اثر منتخب مردم اظهار کرد: «صادقانه بگویم این خبر بسیار خوشحالم کرد؛ چراکه تولید «اعلان» به‌تازگی نهایی شده و این نخستین جشنواره‌ای است که فیلم در آن حضور دارد. استقبال مخاطبان در همان روز نخست جشنواره می‌تواند نشانه‌ای از جذابیت و گیرایی فیلم باشد. فکر می‌کنم همه فیلم‌سازان پس از تولید اثرشان، برای نخستین مواجهه مخاطبان با فیلم خود استرس دارند.»
زارع درباره دلایل استقبال مخاطبان از این انیمیشن توضیح داد: «به نظر من، یکی از عوامل جذابیت فیلم، پرداختن به موضوعی بومی و کمتر دیده‌شده است. بسیاری از مردم در زندگی روزمره با آدم‌ها و محیط‌هایی که در این فیلم به آن‌ها اشاره شده، برخورد داشته‌اند، اما تاکنون کمتر فیلمی به این موضوعات پرداخته است.»
او همچنین جذابیت بصری تکنیک استاپ‌موشن عروسکی را یکی دیگر از عوامل ارتباط مخاطب با فیلم دانست و گفت: «این تکنیک به دلیل ویژگی‌های بصری خاص خود برای بسیاری از مخاطبان جذاب است. از سوی دیگر، مسئله مرگ و به‌یادماندن پس از آن، دغدغه‌ای مشترک میان انسان‌هاست و همین موضوع می‌تواند زمینه همذات‌پنداری مخاطب با شخصیت اصلی فیلم را فراهم کند.»
امید به ادامه مسیر در جشنواره‌های ملی و بین‌المللی
زارع با اشاره به نخستین حضور جشنواره‌ای «اعلان» در جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، این اتفاق را امیدبخش توصیف کرد و گفت: «جشنواره فیلم کوتاه تهران یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های فیلم کوتاه در دنیاست و حضور در آن می‌تواند آغازگر مسیری روشن برای این اثر باشد.»
او در پایان از دست‌اندرکاران جشنواره برای فراهم‌کردن فرصت دیده‌شدن آثار فیلم‌سازان قدردانی کرد و گفت: «از تمامی دست‌اندرکاران جشنواره سپاسگزارم که مثل هر سال این فرصت را برای دیده‌شدن آثار فیلم‌سازان فراهم کردند. همچنین از مخاطبان عزیزی که در روز نخست جشنواره تماشاگر این اثر بودند، بسیار ممنونم و از دیگر عزیزانی که هنوز فیلم را ندیده‌اند دعوت می‌کنم در سانس بعدی اکران حضور پیدا کنند. مشتاق دیدار همه دوستان هستم.»
رعنا واعظی: استاپ‌موشن فرصتی برای بازنمایی جهان واقعی و ذهنی شخصیت‌هاست
رعنا واعظی، دیگر کارگردان انیمیشن کوتاه «اعلان»، با اشاره به شکل‌گیری ایده این اثر از یک داستان واقعی، گفت: «پرداختن به موضوعی انسانی و جهان‌شمول در کنار بازنمایی فرهنگ بومی و تجربه زیستی مردم ایران، از عواملی است که توانسته ارتباطی صمیمانه میان این فیلم و مخاطبان ایجاد کند.»
ایده اولیه انیمیشن کوتاه «اعلان» از داستان زندگی شخصی شکل گرفت که در یکی از محله‌های قدیمی تبریز زندگی می‌کرد و سرگرمی‌اش کندن اعلامیه‌های ترحیم از روی دیوارها و جمع‌آوری آن‌ها بود. همین داستان واقعی، نقطه شروع شکل‌گیری این فیلم شد.
واعظی درباره انتخاب تکنیک استاپ‌موشن برای روایت این داستان توضیح داد: «از آنجا که داستان فیلم در دهه هفتاد تبریز می‌گذرد، بازسازی فضای خانه‌های قدیمی و مراسم‌هایی که شکل و شمایل آن‌ها در گذر زمان تغییر کرده است، در قالب استاپ‌موشن برای گروه سازنده جذاب بود. از سوی دیگر، وجود بخش‌های رؤیا و کابوس در جهان ذهنی شخصیت اصلی نیز این تکنیک را به بستری مناسب برای روایت داستان تبدیل می‌کرد؛ چراکه استاپ‌موشن این امکان را فراهم می‌کرد تا جهان واقعی و ذهنی شخصیت با زبانی تصویری و متفاوت به نمایش گذاشته شود.»
چالش‌های تولید در شرایط اقتصادی و جنگ
یکی از کارگردانان انیمیشن کوتاه «اعلان» با اشاره به دشواری‌های تولید آثار انیمیشن، به‌ویژه با تکنیک استاپ‌موشن، اظهار کرد: «انیمیشن فرایندی بسیار زمان‌بر است و پروژه‌هایی از این دست که ممکن است تولید آن‌ها یک یا دو سال طول بکشد، با توجه به شرایط اقتصادی کشور، معمولاً در طول مسیر به دلیل کاهش ارزش پول و افزایش هزینه‌ها با کمبود بودجه مواجه می‌شوند.»
او ادامه داد: «پروژه «اعلان» از ابتدای مرحله تصویربرداری با شرایط دشوار ناشی از جنگ دوازده‌روزه و سپس جنگ چهل‌روزه روبه‌رو شد. از آنجا که گروه سازنده در محیط دانشگاهی مشغول کار بود، این اتفاقات وقفه‌ها و تأخیرهای زیادی در روند تولید ایجاد کرد.»
واعظی با اشاره به شرایط دشوار انجام مراحل فنی فیلم گفت: «بخش‌هایی از جلوه‌های ویژه فیلم را در خانه و در شرایطی انجام می‌دادیم که صدای جنگنده‌ها و بمباران به گوش می‌رسید. با وجود تمام این دشواری‌ها، هیچ‌وقت ناامید نشدیم و با امید به روزی که فیلم را در جشنواره‌ها و روی پرده سینما ببینیم، به تلاشمان ادامه دادیم.»
ارتباط موضوع انسانی فیلم با مخاطبان
واعظی درباره انتخاب «اعلان» به‌عنوان یکی از ده اثر منتخب مردم نیز ابراز خوشحالی کرد و گفت: «بسیار خوشحالم که تماشاگران با فیلم ما ارتباط برقرار کرده‌اند و از آن استقبال کرده‌اند. فکر می‌کنم یکی از مهم‌ترین دلایل این همراهی، پرداختن به موضوعی انسانی و جهان‌شمول است؛ دغدغه‌ای که می‌تواند فراتر از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی، مخاطبان مختلفی را تحت تأثیر قرار دهد.»
او افزود: «در کنار این موضوع، پرداختن به فرهنگ بومی و تجربه زیستی مردم کشورمان نیز از عواملی است که به نظرم توانسته ارتباطی صمیمانه و قلبی میان فیلم و مخاطب ایجاد کند.»
امید به شکل‌گیری فرصت‌های تازه برای تولید انیمیشن بلند
این کارگردان حضور در جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران را فرصتی ارزشمند برای فیلم‌سازان دانست و بیان کرد: «حضور در این جشنواره، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمای کوتاه کشور، برای هر فیلم‌سازی افتخار بزرگی است. ما نیز این فرصت را بسیار ارزشمند می‌دانیم؛ فرصتی برای اینکه فیلممان را با طیف گسترده‌ای از علاقه‌مندان سینما به اشتراک بگذاریم و امکان دیده‌شدن آن را برای مخاطبان بیشتری فراهم کنیم.»
واعظی ابراز امیدواری کرد که حضور در این جشنواره، علاوه بر هموارکردن مسیر حضور اثر در رویدادهای ملی و بین‌المللی، فرصت‌های تازه‌ای برای تولید آثار بعدی گروه سازنده، به‌ویژه انیمیشن بلند، فراهم کند.
او همچنین از تمام کسانی که در مسیر تولید «اعلان» همراه گروه سازنده بودند و تماشاگرانی که با تماشای فیلم به آن‌ها انرژی و انگیزه دادند، قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که این اثر در ادامه مسیر خود به موفقیت‌های بیشتری دست پیدا کند.
ضرورت حمایت بیشتر از تولید انیمیشن
واعظی در پایان با تأکید بر ضرورت حمایت از هنرمندان فعال در حوزه انیمیشن گفت: «تداوم فعالیت هنرمندان در این حوزه، به‌ویژه در شرایط اقتصادی امروز، مستلزم درک عمیق‌تر و حمایت جدی‌تر متولیان فرهنگی کشور است.»
او توضیح داد: «انیمیشن، به‌خصوص در تکنیک‌هایی مانند استاپ‌موشن، در مقایسه با بسیاری از مدیوم‌های هنری و سینمایی، فرایندی زمان‌برتر و پرهزینه‌تر دارد و به سرمایه‌گذاری و بودجه متناسب، در کنار حمایت‌هایی مانند جوایز و مشوق‌های مالی بیشتر، نیازمند است.»
به گفته این کارگردان، توجه به این ضرورت می‌تواند نقش مهمی در حفظ انگیزه هنرمندان و تداوم فعالیت آن‌ها در عرصه تولید انیمیشن داشته باشد.
